Bakas-Bukas Blog

Abril 11, 2009

Modyul 1: Palaka sa Balon ni MC Canlas

Filed under: Turu-Tuto — bakasbukas @ 10:37 hapon

Para sa kapakanan ng hindi pa nakarinig o nakapanood ng chalk-talk ng “Tatlong Palaka sa Balon,” o dili kaya sa mga nakalimot na sa kwento at tagisan ng pananaw, nais kong maibahagi dito sa cyberspace, lalung-lalo na sa mga kalambat sa Akademia.

Imaginin ninyo na lamang. Visualize me giving a chalk-talk circa 1980. (Bagamat ang hamon ni Kalambat Girlie ay ma-transform ito sa youtube, maaring animated o actual presentation!)

Ang sumusunod ay isang kwento ng tatlong palaka sa balon, na may tatlong paniniwala, at para sa inyong lahat, narito ang mahalagang katanungan: sino sa kanilang tatlo ang tama, sino ang mali, kailan sila tama, kailan sila mali?

Sa aming baryo, may isang lumang balon. At sa kailaliman at pinakababa ng balon ay may tatlong palaka. Tawagin natin silang palaka Ah, palaka Ba, at palaka Ka. Dito na naging palaka ang butete. Dito na sila namalagi simula’t simula pa.

Walang kamalayan ang tatlong palaka sa kapaligiran sa labas ng balon. Ang tanging alam nila; kung minsan ay may liwanag, maliwanag na maliwanag, kung minsan ay madilim, madilim na madilim. Lumiliwanag, dumidilim sa kailaliman ng balon.

Isang araw, one day, alam natin ito dahil tayo ay tao at ang liwanag ay dulot ng araw o sun, tuminghala ang tatlong palaka at tinanaw ang bunganga ng balon. Nagwika ang isa sa tatlong palaka. Wika ni palaka Ah: “Hindi na lalaki pa ang langit sa bunganga ng balon.” Narinig ng dalawa ang winika ni palaka Ah, pero wala silang imik at masabing kakaiba.

Ilang sandali ang nagdaan, lumundag at sumampa sa kaliwang batuhan ng balon si palaka Ba, tuminghala siya at nagwika: “Higit na malaki ang langit sa bunganga ng balon at may puting (ulap) bagay sa itaas.” Narinig ni palaka Ah at palaka Ka na parehong nasa dating kinalalagyan sa kailaliman ng balon ang winika ni palaka Ba.

Ilang sandali pa, si palaka Ka naman ang lumundag at sumampa sa kanan ng batuhan ng balon. Tuminghala siya at tinanaw ang bunganga ng balon. Heto naman ang kanyang nakita at nagwika: “Higit na malaki ang langit sa bunganga ng balon at may puting bagay (ulap) at may dilaw (araw) na bagay sa itaas.”

Kung balikan muli ang winika ng tatlong palaka sa balon, mapapansin ang pagkakaiba ng kanilang winika:

Sabi ni Palaka Ah, “Hindi na lalaki pa ang langit sa bunganga ng balon.”
Sabi naman ni palaka Ba, “Higit na malaki ang langit sa bunganga ng balon at may puting bagay (ulap).” Sabi naman ni palaka Ka, “Higit na malaki ang langit sa bunganga ng balon at may puting bagay (ulap) at may dilaw na bagay (araw).”

Sa actual na chalk-talk, sa yugtong ito, itinitigil ko muna ang pagkukwento, para may suspense, at ibabato ko ang katanungan sa mga nakikinig: Tatlong palaka, tatlong winika, tatlong paniniwala, sino kaya sa kanila ang nagsasabi ng mali, sino sa kanila ang nagsasabi ng tama? Ano sa tingin ninyo? Pakinggan nga natin.

Madalas nagiging animated at masigla ang grupong mag-aaral; nagpapalitan at nagtatagisan ng kanilang mga pananaw sa kwento. Madalas din may matatanggap ako sagot na magkaka-iba. Ni minsan, sa karanasan ko sa maraming taon at sa maraming workshop na ginanap sa iba’t ibang panig ng bansa, hindi pa ako nakakuha ng unanimous o iisang sagot sa nasabing katanungan.

May magbibigay na sagot:“Lahat sila ay mali.” Lahat sila ay tama.” “ Walang tama sa kanila.” “Walang mali sa kanila,” “Kumporme,” “tama si palaka Ba at palaka Ka,” “mali si palaka Ah,” “kaniya-kaniya ang tama,” “relative ang tama,” at “ang mali ay relative.”

Kung minsan dinadaan ko sa botohan para makuha ang consensus na sagot. Para mabigyan diin ko ang puntong dapat ipaabot (Must teach and learn sa M-U-N-I), babalikan ko ang kwento at kung kailan ito winika.

Tama ba si palaka Ah nuong una siyang nagwika? Usually, ang sagot ng grupo ay Oo (Yes).Tama ba si palaka Ba nuong siya ay nagwika? Usually, ang sagot ng grupo ay Oo. (Yes). Tama ba si palaka Ka nuong siya ay nagwika? Usually, ang sagot ng grupo ay Oo. (Yes). Pagkatapos kong isa-isahin ang tatlong katunungan, magbibigay ako ng aking konklusion at sasabihin ko: “Samakatuwid dahil Oo (Yes) ang sagot ninyo sa tatlong tanong, lahat sila ay TAMA! Tama ba?

Muli, makakarinig ako ng buzz, makakakita akong nagkukunot ng ulo, tipong may di pagsang-ayon sa hanay ng mga kalahok sa pag-aral. Para bang hindi sila mapakali sa konklusyon ko, pero hindi nila sukat maipaliwanag kung paano. Kaya’t babalikan ko ang kwento at gagawa ako ng logical statement. At heto ang aking sasabihin:

Kung LAHAT sila (ang tatlong palaka) ay TAMA. Ibig sabihin WALANG MALI sa kanilang tatlo. (Sa unang statement, madalas sasang-ayon ang lahat na mag-aaral.)

Pagkatapos babalikan ko uli ang tatlong winika ng tatlong palaka. Isa-isahin uli. Tama ba si Ah? Tama ba si Ba? Tama ba si Ka? May pagkakaiba di ba? Tama bang sabihin na hindi pupwedeng LAHAT sila ay TAMA. (Madalas sasang-ayon ang buong grupo sa pinupuntahan kong logical statement).

Isusunod ko kaagad ang isa pang logical statement: Kung hindi lahat ay TAMA, ibig sabihin mayroon sa kanilang tatlo ang nagsasabi ng MALI. Kung may TAMA, May MALI. Okey ba ang statement na ito? (Muli, sasang-ayon ang ang marami, tahimik lang iba).

Muli, babalikan natin ang tatlong winika ng palaka, ang tanong ko sa mga kalahok. Sino sa tatlong palaka ang TAMA?; Sino sa tatlong palaka ang MALI?

Madalas ganito ang lalabas na sagot ng maraming kalahok: Nuong nasa ibaba ang tatlo, at nagwika si palaka Ah, (“Hindi na lalaki pa ang langit sa bunganga ng balon!”) TAMA si palaka Ah. Pero nuong nagwika na sina palaka Ba at palaka Ka mula sa kanilang kinalalagyan, ang winika ni palaka Ah ay hindi na naayon kanilang nakita. Sa punto de bista nina Ba at Ka, hindi na TAMA at MALI na ang winika ni Ah.

Sa yugto ito ng chalk talk, mararamdaman kong kumbinsido ang grupo ng kalahok sa pag-aaral. At isusunod ko ang isa na namang katanungan: Kung sang-ayon kayo na tama si Ba at Ka, at mali si Ah, papaano nangyari ito? Muli, ibabato ko ang katanungan.

At ang lalabas na sagot ay “kasi lumundag at sumampang paakyat sila sa batuhan ng balon at tuminghala mula sa bagong kinalulugalan.” Ang dalawa ay may dagdag at kakaibang karanasan. Ano ang mapupulot na lesson dito? Ang kaalaman ay nanggagaling sa karanasan. Ano ang karanasan ni Ba at Ka na hindi naging karanasan ni Ah; ang lumundag at sumampang paakyat mula sa kailaliman ng balon. Samakatuwid, ang kaalaman ay nakabatay sa karanasan at kinalalagyan (position), gayun din ang kanilang pananaw.

Kaunting pause para namnamin ang mga kalahok ang bagong kaalaman o kung saan nabubuo at nagmumula ang kaalaman.Pagkatapos, isusunod ko uli ang nahintong pagkukwento sa tatlong palaka sa balon.

Naisasaisip ni palaka Ba; “Kung pareho kaming tama ni Palaka Ka, pareho naming nakita na higit na malaki ang langit kaysa sa bunganga ng balon, bakit hindi pareho ang aming nakita? Bagamat pareho kaming nakakita ng puting bagay (ulap), bakit may nakita pa siyang dilaw na bagay? Ano kaya at pupuntahan ko ang kinalalagyan ni palaka Ka?”

At iyon nga ginawa ni palaka Ba. Tumalon pababa at sumampang paakyat sa kabila ng balon si palaka Ba hanggang sa marating niya ang kinalalagyan (position) ni palaka Ka. Nagsimula siya nuong umaga, lumipas ang tanghaling-tapat, at hapon ng makarating sa tabi ni palaka Ka. Pagtinghala niya at pataas na tinanaw ang bunganga ng balon at kalangitan, nabigla siya at nagwika “Wala naman palang dilaw na bagay!” (Sa ating mga tao, ang araw ay sumisikat sa silangan sa umaga, palubog sa kanluran sa dapithapon.)

Bakit nagkaganoon? Hindi ba nagsasabi ng tama si palaka Ka ng winika niyang may dilaw na bagay siyang nakita? Papaano ito ipapaliwanag? Muli, ibabato ko ang katanungan sa mga mag-aaral. Pagkatapos ng talakayan at tagisan ng kuru-kuro, ang kalalabasan o koklusyon, hindi lamang ang karanasan at kinalalagyan (position) ng mga palaka ang nagbabago, nagbabago rin ang mga bagay-bagay sa kapaligiran, at ang mismong kapaligiran. Iba ang sitwasyon nuong umaga, iba ang sitwasyon nuong hapon. Ito ang tinatawag na konteksto ng kaalaman, kasi sinasama ang sangkap ng panahon at takdang kalagayan.

Pagkatapos nito magbibigay ng summary sa natutuhan mula sa kwento at tagisan ng pananaw ng tatlong palaka sa balon. Ang susunod na bahagi ay hahatiiin ang klase sa small discussion groups. May guide questions na ibibigay sa bawat grupo. Kung hahalawin sa tunay na buhay ang kwento ng tatlong palaka sa balon, ang malalim na balon ay masasabing nagbibigay kitid at saklaw ng pananaw. Anu-ano ang mga balon ng mga tao sa tunay na buhay? Ipaliwanag ito.

Isusunod pagkatapos ang plenary o ang pagbibigay ulat sa ang bawat grupo sa narating ng talakayan sa buong klase. Gawa ako ng summary.

Ang susunod na activity ay maaring gawin sa maliit na grupo o sa buong klase. Kung ikaw (kayo) si Palaka Ba, papaano mo makukumbinsi si Palaka Ah na ang kanyang winika (paniniwala) ay hindi umaayon sa katotohanan? Maari itong talakayin o gawing dula-dulahan o role playing. Pagkatapos i-uulat o ipapalabas sa klase. Ang kadalasan tugon ng mga mag-aaral ay kinakailangan bumaba si palaka Ba sa antas na kilalagyan ni palaka Ah, at hihimukin siyang umakyat at sumampang paitaas para makita niya ang kanyang nakita.

Ang panghuling activity at pagtatapos ng talakayan, sa tunay na buhay, saan magagamit na patnubay o giya ang turo sa kwento ng tatlong palaka. Madalas ang sagot ay sa pagtuturo (education), community organizing, pamamahala ng kampanya, paglulunsad ng kilusan at marami pang iba.

Kwento ng tatlong palaka ay maaring ibigay sa tatlumpung minuto, tatlong oras o maghapon. Katulad ng paggamit ng iba maaring humaba at magsanga-sanga ang kwento. Eh kung nakalabas silang tatlo sa balon, mag-iba-iba pa ba ang kanilang pananaw o magiging iisa na lamang?

Nuong minsan binigyan ko ang mga drayber ng grupong Piston ni Ka Leto Villar, ang pahabol ni Ka Leto “MC, sa palagay ko dapat apat ang palaka sa balon hindi lamang tatlo. Alam mo ba kung bakit? Kasi yung pang-apat ay ni minsan ay nagsalita, hindi siya tuminghala, hindi siya lumundag at umakyat sa balon, hindi man mawari ng tatlong palaka kung naririnig at nakikiramdam sa usap-usapan at tagisan ng pananaw, at walang makapagsasabi kung ano ang kanyang niloob. Iyan ang hamon ko sa iyo, Ka MC. Papaano na ang palaka Da?”

Abangan ang susunod na kabanata na pinamagatang “Ang kagila-gilalas na pakikipagsapalaran ng tatlong palaka na nakalabas sa balon, napapad sa gobyerno, sa NGO at sa Amerika!”

Mag-iwan ng Puna »

Walang puna.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s

Lumikha ng libreng website o blog sa WordPress.com.

%d bloggers like this: