Bakas-Bukas Blog

Abril 11, 2009

“Pagka-Pilipino” Seryeng Panayam kay ZAS

Filed under: Bagong Kasaysayan,Panayam-Pananaw — bakasbukas @ 9:16 hapon

 

Akademia Lambat-Kalat: Kumusta po. May tanong lang po: Papaano po nagsimula ang pagtutukoy ng grupong etniko ang kanilang pangalan kaugnay sa kanilang pagkatau o identity tulad ng Taga-Ilog, Tagalog, Kapampangan, Pangasinan? Kaiba sa mga Mangyan, Igorot at Moro, mga dayuhan ang nagbinyag at lumaganap na lamang at inangkin na rin ng grupong etniko ang pangalang pantukoy sa kanila. Nais ko pong lubusang maunawaan itong ating “ethnic identity formation.”

 

Zeus Salazar (ZAS): Ang ethnonym [etnonim] o “pangalan ng (isang) bayan” / grupong etniko / ethnos ay maaaring endonym [endonim], “pangalang panloob / mula sa labas” o autonym [awtonim], “pangalang bigay sa sarili,” o kaya exonym [eksonim], “pangalang bigay ng iba / mula sa labas.” Kadalasan ang pangalang ibinibigay sa sarili ng mga grupong etniko ay “mga tao sa mundo” o “naninirahan sa mundo”, tulad ng Ifugao o “tao/naninirahan sa fugaw” kung saan ang “fugaw” ay cognate ng “pulau” o “pulo” — i.e., isla o para sa mga Ifugaw na naninirahan sa interior ng Luzon, ang daigdig mismo.

 

Patungkol sa nabanggit mong Taga-Ilog, Tagalog, Kapampangan at Pangasinan, mahirap tantiyahin kung mula sa labas o mula sa loob ang mga pangalang ito. Pangasinan ay tumutukoy sa produkto ng isang rehiyon na natawag na Pangasinan, marahil dulot ng pagiging kalakal ng asin; kung kayat maaaring bigay ito kapwa ng tagaloob at tagalabas. Gayundin siguro sa Kapampangan bilang pagtukoy sa mga taong nakatira sa mga pampang ng ilog, bagay na laganap sa buong Pilipinas, bagamat walang kahawig ditong mga pangalan ng grupong etniko. Ang Tausug at Subanun, halimbawa, ay kapwa tumutukoy sa daloy ng ilog. Ang “Taga-Ilog” at “Tagalog” ay may mahabang kasaysayan na siyang paksa ng disertasyon ni Dr. Lars Ubaldo. “Tagalog” ang katawagan sa mga Tagalog nang dumating ang mga Kastila at ito na nga ang nakasulat sa mga kronika ng mga ito. Ngunit maagang nainterpreta ng mga ito na ang pangalan ang nagmula sa pangyayaring nakatira ang mga Tagalog sa mga ilog, partikular sa Pasig, kaya natawag nga silang Taga-Ilog. Ngunit napatunayan ni Dr. Lars Ubaldo na ang etnonim na “Tagalog” ay “Taga-alog” sa simula. Taga (aksent sa uling “a”) at “alog” (aksent sa “a”) kung kayat ang stress ng “Tagalog” ay nasa gitnang “a”, bagay na hindi mangyayari kung “Taga-ilog” ang talagang pinagmulan ng “Tagalog” [kung talagang nagmula ang “Tagalog” sa “Taga-ilog” ang magiging resulta nitong huli ay “Tagaylog” at hindi “Tagalog”. Maraming cognate ang”alor” sa Pilipinas. Pakibasa na lang ang disertasyon ni Dr. Lars Ubaldo.

 

Tungkol sa Mangyan, hindi alam ang etimolohiya nito, ngunit ito na talaga ang etnonim ng mga orihinal na nanirahan sa Mindoro. Magkakaugnay ang kanilang mga wika; ang tanging pagkakaiba ng mga partikular na grupo (anim) ay may kinalaman sa kani-kanilang tinitirahang teritoryo. Dahil may pangalang “Iraya” (sa dakong pinagmumulan ng Ilog) at “Buhid” (bundok) may kinalaman marahil ang mga pangalan ng iba pang grupo sa kanilang pagkakaugnay sa direksyong ilaya-ilawud (direksyon ng ilog mula sa kabundukan tungo sa wawa) ng mga Austronesyano. Hindi ko alam ang eksaktong etimolohiya ng ibang mga etnonim. Hindi ko rin alam kung ang pagpapangalan sa kanila, kasama ang mga Ilaya at Buhid, ay mula sa labas o sa loob; ngunit maaaring mula sila lahat sa loob ng kabuuang konsepto ng “Mangyan” bilang pangalan ng lahat.

 

Tungkol naman sa “Igolot” o “Igorot” (tagabundok) marahil dapat ikontrast ito sa “Iluko” (i.e., “Ilukong” o”taga lukong” (“cuvette” sa Pranses o simpleng “patag”), bagay na maikukumpara sa pagkakaugnay ng “Mandaya” (taga-iraya” o bandang kabundukan) at “Mansaka” (tagapatag) sa Mindanaw. Mahirap malaman sa kaso nitong dalawa kung endonim o exonim sila, o simpleng orihinal na pangalan ng iisang grupong etniko na nakatira sa magkaibang teritoryo o ekolohiya. Magkaugnay ang dalawang wikang Mandaya at Mansaka.

 

Sa mga nabanggit mong etnonim, ang “Moro” lamang ang tiyak na eksonim sa magkakaibang grupong etniko (Maranaw, Magindanaw, Tausug, etc.) ngunit iisa ang relihiyon, kung ikukumpara sa mga Kastila — at sa mga grupong Manuvu / Bagobo. Sa katunayan, ipinapalagay na laht ng mga grupong etniko sa Mindanaw ay Manuvu / Bagobo sa simula, kasama na ang mga Maranaw at Magindanaw, laluna kung ikukumpara sa mga Tausug na ang wika at kalinangan ay mas malapit sa mga grupong Bisaya.

 

Akademia Lambat-Kalat: Available na po ba sa libro ang disertasyon ni Dr. Lars Ubaldo? Kung ang Tagalog ay mula sa “taga-alog” at hindi “taga-ilog” bakit po walang pook na tinaguriang Tagalog?

 

ZAS: Mababasa ninyo ang disertasyon sa aklatan ng U.P. Departamento ng Kasaysayan o kaya sa aklatan ng Graduate School ng Kolehiyo ng Agham Panlipunan at Pilosopiya, Bulwagang Palma. Ano ang ibig mong sabihin ng “pook” na tinaguriang Tagalog? Tulad halimbawa ng Pampanga? Isang probinsya ito nabuo noong panahong Kastila; ngunit walang “pook” o kaya “bayan” na may pangalang “Kapampangan”. Wala ring “pook” na “Iloko” o “Ilukong”; may isang rehiyong Ilocos o “Kailukuhan”. Wala ring “pook” na Ifugaw; isang teritoryo ito.

 

Kung teritoryo ang pinag-uusapan, may rehiyon ng Katagalugan, ang pangalang ginamit nina Bonifacio upang tukuyin hindi lamang ang rehiyong pinagbayanan ng mga Tagalog kundi ang buong arkipelago ng Kapilipinuhan.

 

Hindi nanggagaling ang pangalan ng isang grupong etniko o etnonim sa isang pook kundi sa ipinapalagay na katangian ng teritoryo ng mga taong tinutukoy nito [cf. Sugbu (magkasingkahulugan ito ng “Sug” ng Tausug) = Sugbuhanun; gayundin “Subanun+ mula sa “Suba” na may kahawig na kahulugan.]. Tatlong kahulugan ng “alog” o “alor”, “alur” sa ibang wikang Pinoy ay: “tawiran sa ilog” (mababaw ang tubig dito); “daanan ng bangka sa bakawan”; at “lugar na masasakahan sa pampang o sa gitna ng ilog mismo”. Dahil dito, ipinalalagay ni Dr. Ubaldo na ang pinagmulan o etnohenesis ng mga Tagalog ay marahil ang delta ng Pasig. Mayaman ito hindi lamang bilang sakahan (sa mga alog) kundi bilang pinagkukunan ng isda at iba pang mapapakinabangang hayop, bukod sa iba’t ibang uri ng kahoy sa bakawan mismo. Pakikontak na lang si Dr. Ubaldo. Nagtuturo siya sa St. Scholarstica’s.

 

Mag-iwan ng Puna »

Walang puna.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s

Lumikha ng libreng website o blog sa WordPress.com.

%d bloggers like this: