Bakas-Bukas Blog

Mayo 17, 2009

Pilantik sa Kolumnistang Ingles ang Tamaan Huwag Sanang Magalit

Filed under: Este-Poste,Pilantik — bakasbukas @ 10:15 hapon

Nagtataka ako kung bakit sinasabi ng mga kolumnistang Ingles na may tradisyon tayong Pilipino “satire” at nagtataka sila kung bakit hindi nauunawaan ng mga Pilipino ang sinulat na “satire”ni Chip Tsao sa kanyang kolum (The War at Home, HK Magazine, 27 March 2009).

Nagtataka sila kung bakit ang nasabing “satire” ay nagdulot ng malaking himutok, galit at kilos-protesta sa hanay ng mga Pilipino, kabilang na ang mga opisyales na nasa gobyerno at kongreso. “Satire” lamang daw ito, paalala nila, kaya’t tawanan na lang at huwag dagdagan pa ng masamang pagkakahulugan ang pagbanggit ni Tsao ng “nation of servants.”

Ang hindi nasusundan ng mga kolumnistang nagsusulat sa Ingles kabilang na si Tsao, hindi lubusang tradisyon ng mga Pilipinong ang “satire” sa Ingles. Marahil ito ang satire, kahit na mula’t sapul isinuksok na sa atin ang Ingles sa eskwela hanggang sa kolehiyo, maging sa mga babasahin at print media, hindi pa rin masasabi na may malalim at malawak na tradisyon tayo sa wikang Ingles, at kaya natin matarok ang ibig ipaabot ng isang nagsusulat ng satire sa Ingles.

Hindi magandang halimbawa si Dr. Jose P. Rizal bilang tagapagbandila ng tradisyong satire sa libro niyang Noli Me Tangere. Una, sinulat niya ito sa Spanish, at pangalawa, sa pormang nobela, kung gayun ang libro ay isinulat para sa mambabasa sa Spanish at hindi sa mga pangkaraniwang Pilipino.

Kaiba si Marcelo H. Del Pilar sa kanyang Dasalan at Toksohan, ang wikang ginamit ay Tagalog at ang pormang ginamit ay ang pinalaganap mismo ng mga prayle. Marahil ang kanyang mga “patama” sa mga prayle ay ginagawa niya sa mga kumpulan ng mga tao tulad ng sabungan, sa tabi ng simbahan at palengke, at hindi sa pormang kolum ng pahayagan, libro at polyeto. Walang pinagkaiba ito sa mga “patamang biro”, ang tawag ko rito ay “pilantik”ni Ka Bert Olalia at Willie Nepomuceno nuong panahon ng Martial Law at nina Ninoy Aquino at National Press Club bago idineklara ni Marcos ang 1081.

Sino ang “pinatatamaan” ng satire? Ayun sa mga kolumnistang Ingles na sumasang-ayon sa sinulat ni Tsao ay ang gobyernong Tsino raw. Natamaan o umaabot naman kaya ito sa kinauukulang Tsino? Ang alam natin, at batay na rin sa nabasa ko, sinasadya o hindi man, ang dagok ay sumapul sa kaibuturan ng mga Pilipino, kaya’t hindi maiwasan ang pag-react at malaking himutok at galit ng mga Pilipino sa Hongkong, sa Pilipinas at maging ang mga Pilipino sa ibang bansa.

Sa pilantik nina Dr. Jose Rizal, Marcelo H. Del Pilar, Ka Bert Olalia, Ninoy Aquino at pre-martial law NPC, ang pinatatamaan o pinupuntirya ay ang mga taong nasa poder o mga makapangyarihan. Ang pilantik ay isang sandatang pantapat sa lakas at kapangyahiran ng nasa poder. Ang talab ng pilantik ay palatandaan din ng talagang lakas at itinatagong panghihina ng mga nasa poder.

Naalala ko si Ka Bert Olalia, matagal na siyang nagpapatawa sa kanyang talumpati patama kay Marcos. Hindi siya inaaresto kaya’t patuloy pa rin ang kanyang magaling at kakaibang pilantik sa rehimen. Taong 1982, nasa bingit ang rehimen ni Marcos (isyu ng succession sa loob ng rehimen, polarisasyon ng pwersang pulitikal, at paglakas ng kaliwa kasama na ang armadong pwersa), naaresto si Ka Bert sa kanyang pilantik sa rehimen. Ang pahayag ng rehimen”Ka Bert was arrested on August 13, 1982, on the accusation of inciting to sedition and for conspiracy to commit rebellion.). Nakulong si Ka Bert ng walong buwan, nagkasakit at nanghina ang katawan sa piitan, at namatay nuong December 4, 1983, ilang buwan pagkalipas ng pagpaslang kay Ninoy Aquino.

Iba ang pilantik na patama ay sa mga may kapangyarihan, at iba ang pilantik kapag ang natatamaan ay mga taong matagal ng inaalipusta, pinagsasamantalahan, inaapi at nilalait ng may kapangyarihan. Totoo, matagal ng nilalait at nakakaranas ng diskriminasyon ang mga Pilipino sa Hong Kong at sa ibang bansa, pero hindi ibig sabihin gawin itong “normal” at maging ang mga kolumnistang Ingles ay walang pakundangang maglait at ma-stereotype. Sa kolum ni Tsao na sinulat sa Ingles, maaring maghatid ng “hate crimes” sa hanay ng kapwa niya Tsino na mahina o hindi rin naman kabisado ang tradisyong sinasabi nilang “satire” sa pagsulat sa Ingles. Maaring kunin nila ang hakbang minumungkahi ni Tsao kahit literal o di lubusang nauunawaan. Tandaan natin, mahirap ang kapos sa kaalaman.

May pilantik din ang mga tao sa kapwa nila. Sa tradisyong kinagisnang nating Pilipino, bago namayani ang mga Ingles na konsepto, tayo ay nakikiraan o humihingi ng paumanhin bago ito gagawin. Mayroon tayong kawikaan “Batu-bato sa langit, ang tamaan ay huwag magalit.” Kultura ito ng pakikitungo sa iba, pakikipagkapwa-tao at palagayan ng loob. Ang tuksuhan at biruhan ay totoong matandang kaugalian nating Pilipino. Huwag kang pikon o madaling mapikon, ang paalala ng matatanda.

Ang puna ng ilang kaibigan ko sa US at sa internet, nag“over-reacting” daw ang ginawa ng ilan nating kababayan sa sinulat ni Tsao. Failure daw ito ng educational system sa Pilipinas, hindi daw kasi lubusang bihasa sa pagbasasa ang mga Pilipino. Maaring may katotohanan ang sinasabi nila.

Ang pilantik ko naman sa ating intellectual, kolumnista, print media at lider ng bayan, bakit kayo nagsusulat sa Ingles? Bakit hindi natin sanayan magbasa ang mga kababayan natin sa wikang ginagamit nila sa pang-araw-araw at kapag nagkakatagpo at pakikipagkapwa nating Pilipino?

Hindi ba magaling kung ang mga Pilipinong nasa iba’t ibang bansa ay makakapagsimulang makapagtalastasan at makakapag-usap sa wikang F/Pilipino? Ito ang hamon sa mga bloggers at mga nasa internet.

Mag-iwan ng Puna »

Walang puna.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s

Sumulat ng Blog sa WordPress.com.

%d bloggers like this: